MAHALLİ İDARELER

            Genel karar organları, sınırları içindeki seçmenler tarafından seçilerek iş başına gelen, idari- mali özerkliğe ve kamu hukuku tüzel kişiliğine sahip kamu idareleridir.  Mahalli idareler, mahalli müşterek nitelikteki görev ve hizmetleri görmekle mükelleftir. Ülkemizde mahalli idareler; il özel idareleri, büyükşehir belediyeleri, belediyeler, köyler ve birliklerden oluşmaktadır. Mahalli idareler, idarenin bütünlüğü açısından merkezi idarenin denetim ve gözetimi altındadır.

İL ÖZEL İDARELERİ

           İl halkının mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe ve kamu tüzel kişiliğine sahip mahalli idare birimleridir. İl özel idaresinin organları: İl genel meclisi, il encümeni ve validir. Görev ve yetki alanı il sınırlarını kapsar. Genel meclis, o ile bağlı her ilçeden nüfuslarına göre değişen sayıda seçilen üyelerden oluşur. İl encümeni valinin başkanlığında, il genel meclisinin her yıl kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği beş üye ile biri malî hizmetler birim amiri olmak üzere valinin her yıl birim amirleri arasından seçeceği beş üyeden oluşur.

Görevleri:

İl özel idaresi mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla;

             a) Gençlik ve spor Sağlık, tarım, sanayi ve ticaret; Belediye sınırları il sınırı olan Büyükşehir Belediyeleri hariç ilin çevre düzeni plânı, bayındırlık ve iskân, toprağın korunması, erozyonun önlenmesi, kültür, sanat, turizm, sosyal hizmet ve yardımlar, yoksullara mikro kredi verilmesi, çocuk yuvaları ve yetiştirme yurtları; ilk ve orta öğretim kurumlarının arsa temini, binalarının yapım, bakım ve onarımı ile diğer ihtiyaçlarının karşılanmasına ilişkin hizmetleri il sınırları içinde,

            b) İmar, yol, su, kanalizasyon, katı atık, çevre, acil yardım ve kurtarma, orman köylerinin desteklenmesi, ağaçlandırma, park ve bahçe tesisine ilişkin hizmetleri belediye sınırları dışında,

             Yapmakla görevli ve yetkilidir.

             Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları; yapım, bakım ve onarım işleri, devlet ve il yolları, içme suyu, sulama suyu, kanalizasyon, enerji nakil hattı, sağlık, eğitim, kültür, turizm, çevre, imar, bayındırlık, iskan, gençlik ve spor gibi hizmetlere ilişkin yatırımlar ile bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşlarının görev alanına giren diğer yatırımları, kendi bütçelerinde bu hizmetler için ayrılan ödenekleri il özel idarelerine aktarmak suretiyle gerçekleştirebilir. Aktarma işlemi ilgili bakanın onayıyla yapılır ve bu ödenekler tahsis amacı dışında kullanılamaz. İş, il özel idaresinin tabi olduğu usul ve esaslara göre sonuçlandırılır. İl özel idareleri de bütçe imkanları ölçüsünde bu yatırımlara kendi bütçesinden ödenek aktarabilir. Bu fıkraya göre, bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları tarafından aktarılacak ödenekler ile gerçekleştirilecek yatırımlar, birinci fıkrada öngörülen görev alanı sınırlamasına tabi olmaksızın bütün il sınırları içinde yapılabilir.

             İl özel idaresi bütçesinden, emniyet hizmetlerinin gerektirdiği teçhizat alımıyla ilgili harcamalar yapılabilir.           

             Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, il özel idaresinin malî durumu, hizmetin ivediliği ve verildiği yerin gelişmişlik düzeyi dikkate alınarak belirlenir.

             İl özel idaresi hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur. Hizmet sunumunda özürlü, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanır.

             Hizmetlerin diğer mahallî idareler ve kamu kuruluşları arasında bütünlük ve uyum içinde yürütülmesine yönelik koordinasyon o ilin valisi tarafından sağlanır.

İl özel idarelerinin ilçe düzeyinde görevlerini, kaymakamın gözetim ve denetimi altında ilçe özel müdürlüğü yürütmektedir.

İl özel idaresi ile ilgili daha fazla bilgi için 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununa bakınız. 

BELEDİYELER

            Belediyeler, belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişileridir. Belediye meclisi, belediye encümeni ve belediye başkanı belediye adına gerekli kararları alıp uygulayan organlardır. Belediyeler nüfusu 5.000 ve üzerinde olan yerleşim birimlerinde kurulabilmektedir.

 Görevleri

Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla;

            a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor; sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır. Büyükşehir belediyeleri ile nüfusu 50.000'i geçen belediyeler, kadınlar ve çocuklar için koruma evleri açar.

            b) Devlete ait her derecedeki okul binalarının inşaatı ile bakım ve onarımını yapabilir veya yaptırabilir, her türlü araç, gereç ve malzeme ihtiyaçlarını karşılayabilir; sağlıkla ilgili her türlü tesisi açabilir ve işletebilir; kültür ve tabiat varlıkları ile tarihî dokunun ve kent tarihi bakımından önem taşıyan mekânların ve işlevlerinin korunmasını sağlayabilir; bu amaçla bakım ve onarımını yapabilir, korunması mümkün olmayanları aslına uygun olarak yeniden inşa edebilir. Gerektiğinde, öğrencilere, amatör spor kulüplerine malzeme verir ve gerekli desteği sağlar, her türlü amatör spor karşılaşmaları düzenler, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan sporculara belediye meclisi kararıyla ödül verebilir. Gıda bankacılığı yapabilir.

            Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir.

            Belediye hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur. Hizmet sunumunda özürlü, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanır.

            Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar.

            Belediye meclisinin kararı ile mücavir alanlara da belediye hizmetleri götürülebilir.

Belediyelerle ilgili daha fazla bilgi için 5393 sayılı Belediye Kanununa bakınız.

MAHALLE

             Başlı başına mahalli idare birimi olmamakla birlikte mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir. Belediyeler mahallelerden oluşur. Köylerde mahalle değil, bağlılar mevcuttur.

            Belediye sınırları içinde mahalle kurulması, kaldırılması, birleştirilmesi, bölünmesi, adlarıyla sınırlarının tespiti ve değiştirilmesi, belediye meclisinin kararı ve kaymakamın görüşü üzerine valinin onayı ile olur.

            Muhtar, mahalle sakinlerinin gönüllü katılımıyla ortak ihtiyaçları belirlemek, mahallenin yaşam kalitesini geliştirmek, belediye ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkilerini yürütmek, mahalle ile ilgili konularda görüş bildirmek, diğer kurumlarla iş birliği yapmak ve kanunlarla verilen diğer görevleri yapmakla yükümlüdür.

            Belediye, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkânları ölçüsünde gerekli ayni yardım ve desteği sağlar; kararlarında mahallelinin ortak isteklerini göz önünde bulundurur ve hizmetlerin mahallenin ihtiyaçlarına uygun biçimde yürütülmesini sağlamaya çalışır.

KÖYLER

            İl özel idareleri ve belediyeler gibi köyler de bir diğer mahalli idare birimleridir. Köy Kanunu referans alınarak, köyler, belediye teşkilatı olmayan, nüfusu iki binden az yerleşim birimleri olarak tanımlanabilir. Köyler de idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel kişileridir. Organları, köy derneği, ihtiyar meclisi ve muhtardır. Köy derneği, köydeki kadın ve erkek seçmenlerin tamamından oluşur. İhtiyar meclisi üyeleri ve muhtarlar köydeki seçmenler tarafından seçilerek iş başına gelir.

Görevleri;

           Köy Kanununda, köyün görevlerini ayrıntılı bir biçimde belirtilmiştir. Bunlar "İsteğe bağlı" ve "zorunlu" olmak üzere iki kümede toplanmıştır.

Köyün, sağlık, temizlik, yol, su ve okul işleri zorunlu; köye hamam, çamaşırlık, Pazar yeri, çarşı yapmak gibi hizmetler köyün isteğe bağlı görevleri arasında yer almıştır.

Aslında köyle ilgili hizmetlerin çoğu ya doğrudan doğruya, ya da köyle işbirliği halinde genel yönetim tarafından yürütülmektedir. Köyle ilgili işler kamu yükümlülüğüdür ve yapmayanlar cezalandırılır. Ancak bu hükümler artık büyük ölçüde uygulanamamaktadır.

Köylerle ilgili daha fazla bilgi için 442 sayılı Köy Kanununa bakınız.

KÖYLERE HİZMET GÖTÜRME BİRLİKLERİ (KHGB)

           Anayasanın 127 nci maddesi ile 5355 sayılı Mahalli İdare Birlikler Kanununa istinaden bir ilçeye bağlı köylerin iştirakiyle kurulan kamu tüzel kişiliğine haiz kamu kuruluşlarıdır. Organları birlik meclisi, birlik encümeni ve birlik başkanıdır. Birlik başkanı, merkez ilçeye bağlı birlikler için vali ya da görevlendireceği vali yardımcısı, diğerleri için o ilçenin kaymakamıdır.

Görevleri;

          İlçelerde, tarım ürünlerinin pazarlanması hariç olmak üzere, yol, su, kanalizasyon ve benzeri altyapı tesisleri ile köylere ait diğer hizmetlerin yürütülmesine yardımcı olmak, bizzat yapmak, yaptırmak ve kırsal kalkınmayı sağlamak.

Köylere Hizmet Götürme Birlikleri ile ilgili daha bilgi için 5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanununa bakınız.